Van de bergrug van de Pratomagno tot het Casentino: raviggiolo, pecorino del Casentino en abbucciato aretino, de kazen van herders en bossen die dit hoekje van Toscane vertellen.
Een berg van weiden, vandaag van bossen
De Pratomagno is een lange bergrug die het bovenste Valdarno van het Casentino scheidt, ten noordwesten van Arezzo. Hij wordt in het oosten, zuiden en westen begrensd door de Arno, en zijn hellingen zijn verdeeld over elf gemeenten in de provincie Arezzo, waaronder Poppi, Talla en Loro Ciuffenna, en vier Florentijnse gemeenten. De hoogste top is de Monte Pianellaccio, op 1592 meter, naast de Croce del Pratomagno.
Ooit was de schapenweide op de middelhoge hoogten wijdverbreid. Vandaag, zo legt Wikipedia uit, heeft die grotendeels plaatsgemaakt voor bos, mede door herbebossingswerken rond 1960 met de douglasspar, en op de top blijft een restant van berggrasland over tussen heidevelden van struikhei, dophei, bremstruiken en jeneverbessen. Van deze herderstraditie overleven echter de kazen: die je op tafel vindt in het Casentino, op de helling die uitkijkt richting Pratovecchio Stia.
Een eerlijke verduidelijking: in de officiële bronnen die wij hebben geraadpleegd bestaat er geen kaas met «Pratomagno» in de naam. De kazen waarover we hier spreken behoren tot de traditie van het Casentino en het Aretijnse gebied, en de Pratomagno vormt daarvan de achtergrond, niet het merk.
De raviggiolo, winterkaas
De raviggiolo is een verse zachte kaas die typisch is voor de Toscaans-Romagnolische Apennijnen: een ronde vorm van 3 tot 4 centimeter hoog, met een witte substantie en een zoete, delicate, licht boterachtige smaak. Hij wordt bereid door stremsel aan de melk toe te voegen, traditioneel rauwe melk en tegenwoordig meestal gepasteuriseerde; de wrongel wordt zonder te breken uit laten lekken op matjes of in mandjes, of tussen varen-, vijgen- of koolbladeren.
Hij moet snel gegeten worden: volgens het Parco Nazionale delle Foreste Casentinesi blijft hij hooguit vier of vijf dagen goed en de productie concentreert zich van oktober tot maart. Meestal wordt hij geserveerd op een varentakje en tegenwoordig wordt hij vooral van koemelk gemaakt.
Zijn geschiedenis gaat ver terug: de eerste vermelding dateert uit 1515, toen de Magistrato Comunitativo van Bibbiena paus Leo X raviggioli aanbood in een met varens bedekt mandje. Ook Pellegrino Artusi noemt hem, als ingrediënt van de cappelletti alla romagnola. Onder de gemeenten waar hij wordt gemaakt noemt het Park Poppi, Bibbiena, Chiusi della Verna, Pratovecchio en Stia.
De pecorino del Casentino
De pecorino toscano del Casentino wordt gemaakt van de melk van het Apennijnse schaap, en wordt door het Park beschreven als een van de oudste en meest gewaardeerde Toscaanse kazen. De melk wordt boven het vuur gestremd met stremsel van een net gespeend lam, op smaak gebracht met de kruiden van de open plekken in de bergen. De wrongel wordt bewerkt met een werktuig van beukenhout dat door lokale ambachtslieden wordt gemaakt, rijpt in een houten bak die «cacina» wordt genoemd en rijpt vervolgens verder op planken van perenhout op een droge plaats.
Traditioneel wordt hij in de lente gemaakt: hij wordt vers gegeten na een maand, of men laat hem rijpen tot eind oktober. Vers is hij lekker in de pan gebakken; gerijpt wordt hij koud of geraspt gegeten. Het door het Park aangegeven gebied omvat Bibbiena, Chiusi della Verna, Poppi, Pratovecchio en Stia.
De abbucciato aretino
De pecorino van rauwe melk «abbucciato» is een andere kaas uit de streek, typisch voor het Aretijnse gebied, het Casentino, de Valtiberina en het Valdarno. Volgens Visit Tuscany zijn de oorsprongen oud: camaldulenzische teksten uit de elfde eeuw getuigen van het gebruik ervan door de monniken van de kluizenarij van het Casentino. De naam komt van de goed gevormde korst die na ongeveer 20 dagen ontstaat. Hij rust op planken van sparrenhout en rijpt vervolgens in een cel bij 12 graden, twee keer per dag gekeerd en om de drie dagen geborsteld; hij wordt na 30 dagen vers verkocht, of na 60 dagen gerijpt. Hij heeft een substantie die varieert van melkwit tot strogeel en een smaak die eerst zoet is, daarna licht bitterig en pittig. Er bestaat een consortium, het Abbucciato Aretino.
In de lijst van traditionele Toscaanse agrovoedingsproducten staan zowel de «Pecorino del Casentino» als de «Pecorino a latte crudo abbucciato». Visit Tuscany beschouwt de abbucciato als bedreigd met achteruitgang: een reden te meer om hem te proeven wanneer je hem tegenkomt.
In Pratovecchio Stia, meer dan kaas alleen
Pratovecchio en Stia zijn in 2014 samengevoegd tot één gemeente, waarbij elk zijn eigen identiteit behield. Naast de kazen noemt Visit Tuscany onder de lokale producten de kastanjehoning, de beekforel, de pinot nero die tussen Pratovecchio en Poppi wordt verbouwd en het water Calcedonia, dat ontspringt uit de bronnen onder de Monte Falterona. Voor een complete proeverij volstaan een plank met verse en gerijpte kazen, wat kastanjehoning en een glas lokale wijn.
<!-- sources: https://it.wikipedia.org/wiki/Pratomagno, https://it.wikipedia.org/wiki/Raviggiolo, https://www.parcoforestecasentinesi.it/it/vivi-il-parco/prodotti-tipici/il-raviggiolo-0, https://www.parcoforestecasentinesi.it/it/vivi-il-parco/prodotti-tipici/il-pecorino-toscano-0, https://www.visittuscany.com/en/flavors/pecorino-a-latte-crudo-abbucciato/, https://it.wikipedia.org/wiki/Prodotti_agroalimentari_tradizionali_toscani, https://www.visittuscany.com/en/ideas/pratovecchio-stia-food-and-wine-favorites-from-the-casentino/ -->
<!-- sources: https://it.wikipedia.org/wiki/Pratomagno, https://it.wikipedia.org/wiki/Raviggiolo, https://www.parcoforestecasentinesi.it/it/vivi-il-parco/prodotti-tipici/il-raviggiolo-0, https://www.parcoforestecasentinesi.it/it/vivi-il-parco/prodotti-tipici/il-pecorino-toscano-0, https://www.visittuscany.com/en/flavors/pecorino-a-latte-crudo-abbucciato/, https://it.wikipedia.org/wiki/Prodotti_agroalimentari_tradizionali_toscani, https://www.visittuscany.com/en/ideas/pratovecchio-stia-food-and-wine-favorites-from-the-casentino/ -->




